Lumaj wandelt

Januari 2012
Volgens recente berichten zou Garmin niet langer de MapSource software verder ontwikkelen. De nadruk wordt verschoven naar BaseCamp, een gelijkaardig software product. Beide producten bestonden al langer naast elkaar, waardoor het logisch lijkt dat vroeg of laat een dergelijke beslissing kon verwacht worden.

Wie een outdoor GPS heeft (in België zal dat meestal een Garmin model zijn) zal op dat toestel over het algemeen een topokaart geïnstalleerd hebben van de streek (of het land of de regio) waar hij/zij meestal wandelt.
Tenzij je specifiek de wandel CD van de GR organisatie bestelde en installeerde, zullen op je topokaart echter geen GR trajecten uitgestippeld staan.

Hoe kun je dan zelf toch een GR traject (een GR 'track') voorbereiden en die track vervolgens gebruiken om hem met je GPS af te stappen? Dat is het onderwerp van dit artikel.
Het artikel is een gedetailleerde handleiding voor het uittekenen van een wandeltrack met behulp van het MapSource programma van Garmin. Ken je dat programma al en maakte je eerder al zelf tracks, dan hoef je niet verder te lezen. Je zal hier weinig of niets kunnen bijleren.
Wie het MapSource programma nog nooit gebruikte om zelf een track uit te tekenen, zal hier echter wel aan zijn trekken komen. Het zal je in alle geval vlugger op weg helpen, dan dat je het allemaal zelf met vallen en opstaan moet uitzoeken.

Wandeltracks kunnen ook uitgetekend worden met andere programma's. Het kan bvb. met Google Earth, RouteYou of OziExplorer (deze laatste is niet gratis). Als je in MapSource echter over een goede topokaart beschikt van de streek waar je wil wandelen, dan is MapSource de handigste manier om je track uit te tekenen. De topokaart is immers het best te vergelijken met de kaarten die je in de GR topogidsen vindt.
In Google Earth zijn paden en wegen (vooral in bosgebied) niet altijd zichtbaar, en ook in RouteYou vind je zelfs met de kaart- of andere opties geen kleinere paden terug.
Het enige nadeel is dat de topokaarten in MapSource redelijk wat geld kosten, maar tenzij je stafkaarten zelf inscant en kallibreert (ingewikkeld proces) zal het erg moeilijk zijn om topokaarten gratis te vinden.
(voor wie toch niet met betalende kaartsoftware wil werken komt er later misschien nog een artikel over hoe je tracks kunt voorbereiden en overzetten met Google Earth ...)

Maar eerst even dit: waarom zou je een GR track voorbereiden als je toch beschikt over een (papieren) topogids?

Het antwoord is eenvoudig: je maakt het jezelf gewoon wat makkelijker om het juiste pad zonder al te veel zorgen te blijven volgen.
Zonder de GPS track moet je onderweg voortdurend aandachtig uitkijken naar de GR tekens, al of niet in combinatie met de beschrijving in de topogids. Meestal zie je de tekens zonder probleem, maar soms kan er al eens eentje ontbreken, of overgroeid zijn, of gewoon niet opgemerkt worden. Voor je het weet ben je dan verkeerd aan het lopen. Een ervaren GR stapper merkt al vlug dat er iets fout is en keert op zijn stappen terug naar het laatste teken om dan toch de juiste weg op te pikken. Maar het blijft vervelend om verkeerd te lopen, en het is iets wat je nooit echt kunt uitsluiten.
De GPS track geeft je de bijkomende zekerheid dat - zelfs als je een GR teken mist -, hij je er door middel van pijltjes en biepjes toch attent zal op maken waar je moet afslaan.

Het inbrengen van een GR track op PC (een track 'tekenen') kan voor een beginner - door alle uitleg die volgt - een erg tijdrovend werkje lijken ...
Je zal echter merken dat dit - mits je wat ervaring opdoet - erg meevalt. Erg veralgemenend kunnen we stellen dat een 20 km. GR wandeling aan de hand van een topogids op ongeveer 15 minuten als een track uitgetekend, bewaard en op je GPS overgeladen kan worden.
Het werkje biedt bovendien het voordeel dat je door de bestudering van de kaart al een goed idee hebt over hoe de wandeling op het terrein zal verlopen: verhard/onverhard, hoogteverschillen, type terrein, veel/weinig bebouwing ...

Als voorbeeld willen we op de GR 12 wandelen van Anderlues naar Ham-Sur-Heure-Nalinnes.
We gebruiken de (franstalige) topogids GR 12 Amsterdam - Bruxelles - Paris (uitgave oktober 2009). Ons vertrekpunt is kilometerpunt 40 dat omschreven staat als N59 op blz. 67. Op het topokaartje achteraan merk je dat dit kilometerpunt bij Anderlues ligt.
Je kunt echter evengoed een andere topogids nemen en daar een stukje uit kiezen. Verander gewoon de namen in de uitleg.
Of neem gewoon een stafkaart en stel zelf een trajectje op. Het doet er niet toe, zolang je maar iets bij de hand hebt om mee te oefenen.

De topokaart die je op je GPS installeerde heb je ook op je PC geïnstalleerd. Meestal deed je dat met het MapSource programma van Garmin. Dat programma biedt je ook alles wat nodig is om zelf een wandeltrack op te stellen, te bewaren en over te laden op je GPS.
Open dus het MapSource programma.
Selecteer de juiste kaart als je meerdere kaarten installeerde. Dat doe je met de knop 'Product selecteren' in de linker bovenhoek van het scherm. Door op het driehoekje in de knop te klikken opent zich een lijst van de beschikbare kaarten. Klik op de gewenste kaart (bvb. Topomap Benelux).
Klik ook nog op het menu 'Bestand - Nieuw' om zeker te zijn dat je een nieuw bestand zal opmaken. Achteraf kun je dat bewaren met een zelfgekozen naam. Voorlopig zal er boven in het scherm 'Naamloos - MapSource' staan.

Navigeer op de PC kaart naar het vertrekpunt van je wandeling.
Meestal ken je wel de naam van een dorp of stad in de omgeving van je vertrekpunt. In ons voorbeeld is dat Anderlues.
Open het menu 'Zoeken' - 'Zoeken naar plaatsen ...'. Er opent zich een zoekvenster. Selecteer de tab 'Plaats' en vul in het veld 'Plaats' de naam Anderlues in. Klik op 'Zoeken' en in het onderste gedeelte van het zoekvenster verschijnt de nauwkeurige omschrijving van de plaats die je ingaf, geselecteerd in blauwe kleur: Anderlues, Henegouwen, België. Je kunt gewoon dubbelklikken op die omschrijving en de onderliggende kaart wordt ingezoomd op die plaats. Je bent nu minstens al goed in de buurt van de plaats waar je daadwerkelijk wil beginnen met je wandeling.
Door te vergelijken met het kaartje in de topogids kun je nu op de PC kaart al vlug de exacte plaats localiseren van kilometerpunt 40: het kruispunt van de N59 en de N90. Desnoods kun je de PC kaart nog wat verschuiven. Dat kun je doen door op de 'Handknop' te klikken. Boven de kaart verandert de cursor in een handje. Druk de linkermuisknop in en hou ingedrukt terwijl je de cursor over de kaart beweegt. De kaart verschuift mee met de beweging. Je kunt ook verder inzoomen door op de 'Inzoomen' knop te klikken. Zorg dat je de plaats van kilometerpunt 40 ongeveer midden in het kaartveld positioneert.

Nu is alles klaar om de track van onze wandeling op de PC in te brengen. We zullen ook de kilometerpunten uit de topogids op ons wandeltraject aanduiden met een korte omschrijving.
De track is een lijn die we zullen opbouwen door telkens punten op het te volgen traject aan te duiden. De kilometerpunten zullen we als 'waypoints' inbrengen.

Omdat we nu toch kilometerpunt 40 op de PC kaart gevonden hebben, zullen we eerst dat punt als een 'waypoint' op de kaart aanduiden.
Zoom de kaart voldoende in met de 'Inzoomen' knop, bvb. tot de 'Kaartschaal selecteren' knop 100 m. aangeeft. Klik dan op de 'Waypointknop'. Boven de kaart verandert de cursor in een pijltje met vlaggetje. Beweeg de cursor exact tot op het kruispunt van de N90 en de N59 en klik op de linkermuisknop. Er opent zich een venster 'Eigenschappen van waypoint'. Als je op de juiste plaats klikte staat in het veld 'Naam': N59 en N90. Dat hoeven we niet te wijzigen.
We willen wel het gebruikte symbool wijzigen. Klik op het driehoekje naast het veld 'Symbool'. Je krijgt een hoop symbolen te zien. Scroll tot bij de categorie 'Markering' en selecteer daar het groene vlaggetje. We willen ons waypoint voorstellen als een groen vlaggetje, gewoon omdat het mooi oogt.
In het 'Commentaar' veld veranderen we de inhoud in: 'Kilometerpunt 40, kruispunt N90 en N59'.
Klik vervolgens op het driehoekje van de 'Weergave' knop en selecteer daar 'Symbool en commentaar'.
Nu nog op 'OK' klikken, en op de kaart verschijnt ons eerste waypoint als een groen vlaggetje met in een wit veldje de commentaar die we toevoegden. Later zullen we dat ook op de GPS op die manier zien en zullen we weten dat we bij kilometerpunt 40 aanbeland zijn.

In het linkse schermgedeelte zien we dat op één van de tabs 'Waypoints(1)' staat. De 1 staat voor het ene waypoint dat we net aangeduid hebben op de kaart. Klik op die tab en eronder zie je de gegevens verschijnen van dat ene waypoint.

Op dezelfde manier zullen we ook de andere kilometerpunten van de topogids als waypoints inbrengen. Maar dat doen we naargelang we de track ingeven en aan die plaatsen komen.

Om de track te beginnen tekenen klikken we nu op de 'Knop Track tekenen'. Boven de PC kaart verandert de cursor in een potlood. Breng de punt van het potlood exact op de plaats waar ook het eerste waypoint aangeduid werd. Klik op de linkermuisknop om daar het eerste trackpunt vast te leggen, en verschuif dan de cursor. Er ontstaat een lijn tussen de cursor en het punt waar we klikten. Verschuif de cursor op die manier naar rechts op de N90 tot bij het eerste zijpad rechts. Volgens het kaartje in de topogids moeten we daar rechts afslaan. Klik op dat punt. Er ontstaat nu een gele lijn tussen de 2 punten waar we klikten. We hebben zonet de eerste 2 punten van onze wandeltrack aangeduid en verbonden tot een (nog erg korte) track.
Nu moet de track verder aangeduid worden naar onder op de kaart (langs het stippellijntje van het pad). Vermits dat pad doorloopt tot bijna onderaan het scherm is het beter de kaart nu wat naar boven te verschuiven.
Er zijn 2 manieren om de kaart te verschuiven op je scherm:

Ofwel gebruik je de scrollknoppen rechts en onder op het scherm. Als je de cursor daar naartoe beweegt, dan beweegt ook de lijn daar naartoe. Dat is normaal want we zijn nog altijd in de mode 'Knop Track tekenen'. Maar eenmaal je cursor boven de scrollknop staat verdwijnt de lijn. De cursor bevindt zich nu immers buiten het kaartgebied op het scherm. Verschuif de rechter scrollknop wat naar beneden en je ziet de kaart hoger schuiven. Simpel toch? Verschuif dan de cursor weer over het kaartgebied en je bent weer in de mode 'Knop Track tekenen'. Op die manier kun je nu het volgende trackpunt aanduiden. Plaats dat punt waar het pad naar links afbuigt. En daarmee heb je weer een stukje track bijgetekend.
Je kunt de kaart ook verplaatsen door boven in de knoppenbalk op de 'Handknop' te klikken. Boven de kaart verandert de cursor nu in een handje en kun je de kaart verschuiven door gewoon de linkermuisknop op de kaart ingedrukt te houden, en de muis te verschuiven. De kaart verschuift mee.
Beide manieren leveren hetzelfde resultaat op. Maar met de 'Handknop' kun je de kaart bewegen in om het even welke richting. Met de scrollknoppen kun je alleen horizontaal en verticaal verschuiven. Na het gebruik van de 'Handknop' moet je vervolgens wel weer op de 'Knop Track tekenen' klikken. Dat moet je niet doen als je de scrollknop gebruikte.

Op die manier kopiëren we nu het wandeltraject zoals het op de kaartjes in de topogids getekend is, naar de PC kaart. Je klikt gewoon telkens trackpunten aan en het MapSource programma verbindt die telkens met het vorige punt om op die manier een altijd langer wordende track te tekenen.
Tussen ieder trackpunt dat je aanklikt tekent het programma een rechte lijn. Volgt het GR traject min of meer een rechte lijn, dan hoef je maar weinig punten aan te brengen. Zolang het rechtdoor gaat hoef je zelfs geen enkel punt aan te brengen. Buigt het pad op de kaart lichtjes, dan kun je wat meer punten aanbrengen, maar zo nauw steekt het niet. Ter plaatse zal het duidelijk genoeg zijn hoe je moet lopen.
Waar je wel telkens een trackpunt moét aanbrengen is wanneer er een duidelijke richtingverandering is. Het komt er op aan je track zodanig te tekenen dat die zo goed mogelijk het traject volgt.

Kom je bij een volgend kilometerpunt in de topogids, klik dan op de 'Waypointknop', en ga te werk zoals hoger beschreven om dat kilometerpunt als waypoint in te geven. Klik daarna weer op de 'Knop Track tekenen' om de track verder te tekenen.

Je zal merken dat het niet moeilijk is om met de PC topokaart het traject te volgen dat in de topogids uitgestippeld staat. De PC topokaart toont alle wegen en wandelpaden zoals die op een goede stafkaart aangeduid staan.
Dat is heel wat anders dan te werken met bvb. Google Earth waar je in bosgebied maar heel moeilijk wandelpaden kunt onderscheiden. Het bovenzicht laat je immers niet toe om onder het bladerdek te kijken, en je moet min of meer op de tast werken ... Op de PC kaart hoef je de lijntjes maar te volgen. Programma's zoals Google Maps of RouteYou tonen dan weer enkel de wegen die op elke degelijke wegenkaart staan, maar niet de paden ...

Wat als je fouten maakt in je track?
Heb je je vergist bij het aanduiden van het laatste trackpunt? Klik op de 'Knop Track wissen'. Beweeg de potloodcursor over het laatste tracksegment. Het tracksegment verandert van kleur. Klik er op. Het laatste lijnstukje van de track verdwijnt. Klik vervolgens terug op de 'Knop Track tekenen' en doe gewoon verder.
Met de 'Knop Track wissen' kun je ook meerdere tracksegmenten verwijderen. Beweeg de potloodcursor bvb. over 2 tracksegmenten, en ze veranderen beide van kleur. Er wordt een nieuwe lijn getoond die de segmenten die je niet uitveegt terug zal verbinden. Klik en de geselecteerde segmenten verdwijnen. De nieuwe lijn komt in de plaats. Oefen hier even mee, want het is even wennen aan de werkwijze.
Heb je echt fouten gemaakt in een gedeelte van de getekende track, dan wordt het wel wat ingewikkelder om die te herstellen. Probeer eerst de foute segmenten te wissen. Splits dan de track met de 'Knop Track verdelen' op de plaats waar je de segmenten verwijderde. Teken op dat gedeelte een nieuwe track. Voeg vervolgens de tracks samen met de 'Knop Track samenvoegen'. Dit is een erg omslachtige werkwijze die nogal wat oefening vergt voor je ze echt door hebt.
Er bestaan betere programma's dan MapSource om een track te corrigeren. Krijg je de correctiemethodes van MapSource maar niet onder de knie, begin dan ofwel je track opnieuw (de waypoints hoef je niet te wijzigen als ze juist zijn), of gebruik daarvoor een ander programma (stof voor een ander artikel).
Maar het beste is nog altijd om goed te verifiëren wat je doet, en (behalve voor je laatste één of twee trackpunten) geen fouten te maken.

Eenmaal je track getekend is, en je waypoints aangeduid zijn, ben je klaar met het 'teken' werk.
Links op je scherm zie je onder de tabs 'Waypoints' en 'Tracks' het aantal punten dat je voor beiden aanduidde.
Het aantal waypoints zal beperkt zijn tot het aantal kilometerpunten die in de topogids staan voor het traject dat je wil wandelen (op voorwaarde dat je die ook effectief als waypoints aanduidde).
Het aantal punten onder de tab 'Tracks' kan oplopen naargelang hoe gedetailleerd je de track getekend hebt.
Hou er rekening mee dat heel wat GPS modellen een beperking hebben van 500 punten per track. Teken je een wandeling uit waarbij je dat aantal overschrijdt, dan riskeert je GPS die track niet te willen tonen, of 'af te kappen' zodra hij aan punt 500 komt. Lees dus eerst de documentatie bij je GPS systeem om te weten welke limiet je systeem oplegt. Kom je boven dat aantal punten, dan kun je op twee manieren daar iets aan doen:

Ofwel splits je de track en maak je er twee van. Dat is de eenvoudigste manier.
Ofwel reduceer je het aantal punten in je track, door de Filterknop in het venster 'Trackeigenschappen' te gebruiken (over dit venster, zie verder).

In de praktijk zal je merken dat je met 200 à 300 punten makkelijk een wandeling van 20 à 25 km. uitstippelt. Naarmate je ervaring opdoet met het 'tekenen' van tracks zal dat allemaal wel loslopen.

Er rest je nu enkel nog de track(s) en waypoints te bewaren als een bestand dat je vervolgens naar je GPS kunt overladen.
Dat bestand zal alle informatie bevatten die je eerder ingaf. Alle waypoints en alle tracks die je uittekende en die in het linkergedeelte van je scherm vermeld staan zullen in hetzelfde bestand opgeslagen worden.
Wanneer je dat bestand naar je GPS overbrengt zal de GPS onder zijn menu 'Tracks' niet de naam van het bestand tonen dat je overgeladen hebt, maar de naam van de track(s) zoals je die nu ziet staan onder de 'Tracks' tab in het linker schermgedeelte van het MapSource programma. Standaard noemt MapSource een track 'Track'. Een tweede track wordt Track 1 genoemd, enz ...
Als je regelmatig bestanden met tracks overlaadt naar je GPS, en die niet regelmatig terug verwijdert, dan wordt het met die elementaire benamingen moeilijk om te bepalen welke track uit het lijstje je voor je wandeling nodig hebt ... In dat lijstje staan trouwens ook tracks die je GPS zelf registreerde tijdens vorige wandelingen.
Verander daarom eerst de track benamingen in het MapSource programma. Voeg bvb. een datumcijfer zoals 20100730 (30/7/2010) en een plaatsnaam aan de benaming toe. Dat maakt het makkelijker om achteraf de juiste track terug te vinden op je GPS.
Hoe doe je dat? Klik in het linker schermgedeelte onder de tab 'Tracks' op de track waarvan je de naam wenst te veranderen. Die track wordt geselecteerd. Klik dan de rechtermuisknop en selecteer in het menu dat verschijnt 'Track eigenschappen'. In het venster dat geopend wordt kun je de naam van de track naar wens wijzigen, bvb. 20100730Anderlues. Klik op OK en de nieuwe naam verschijnt in het linker schermgedeelte.
In het bestand waarin je alle informatie zal opslaan, zal ook die gewijzigde track benaming opgenomen worden.

Nu kan eindelijk ons tekenwerk opgeslagen worden.
Klik op het menu 'Bestand' - 'Bestand opslaan als ...'. Selecteer een schijf en bestandenmap op je PC, geef een naam aan het bestand, en klik op de knop 'Opslaan'. Bovenaan het scherm zal nu niet meer 'Naamloos' staan, maar de naam die je aan het bestand gaf.

Onder het veld waar je de bestandsnaam ingeeft kun je ook het bestandsformaat selecteren. Meestal zal standaard het formaat 'Garmin GPS Database-versie 3 (*.gdb)' aangeduid zijn. Werk je met een recente Garmin GPS, dan zal dat het bestandsformaat zijn dat je nodig hebt. Je hoeft daar dus niets aan te wijzigen.
De andere formaten hebben hun nut voor oudere GPS modellen, of voor het geval je later naar andere types systemen wil exporteren. Wil je de track later bvb. ook gebruiken in Google Earth of op een ander GPS merktype, sla het bestand dan een tweede maal op, maar dan in het .gpx formaat, dat is het standaard formaat waarmee je achteraf alle kanten uit kunt.

Je track en waypoint informatie zijn nu opgeslagen. Je kunt het MapSource programma afsluiten, of onmiddellijk de gegevens overladen naar je GPS. Wens je de gegevens pas later over te laden, open dan op dat moment terug het MapSource programma, klik op het menu 'Bestanden' - 'Openen ...' en selecteer eerst je eerder bewaarde bestand.

Hoe laadt je die gegevens over?
Sluit je Garmin GPS aan op je PC (meestal met USB kabel). Klik in het MapSource programma op het menu 'Overdragen' - 'Verzenden naar apparaat ...'. Er opent zich een venster 'Verzenden naar apparaat'. Schakel je GPS in en klik in het venster op de knop 'Zoeken naar apparaat'. Het programma zal je GPS automatisch herkennen en het type weergeven in het veld 'Apparaat' (in de veronderstelling dat je een correct geïnstalleerde Garmin GPS hebt). Het programma zal ook automatisch de vakjes 'Wat te verzenden' invullen. Het baseert zich daarvoor op de inhoud van het bestand dat je eerder bewaarde en terug opende. In ons geval zullen de vakjes 'waypoints' en 'tracks' aangevinkt zijn, vermits dat het enige is dat we ingebracht hebben.
Als dat allemaal in orde lijkt, klik dan op de knop 'Verzenden'. Het bestand wordt naar je GPS overgeladen (duurt amper een paar seconden).
Je kunt nu je GPS uitschakelen en afkoppelen van je PC.

Verifiëer nog even of de track wel degelijk op je GPS staat. Schakel de GPS in, navigeer naar het onderdeel 'Tracks' en open dat. De naam van je track moet zichtbaar zijn in de lijst van tracks die op je GPS aanwezig zijn.

Al wat je nu nog moet doen is je begeven naar het startpunt van je wandeling, je GPS inschakelen, de track selecteren en tonen op de kaart.
Een kleine opmerking: sommigen raken in verwarring als ze ergens de Backtrack optie zien opduiken. Gebruik die niet, die dient om een eerder gestapt traject volgens exact dezelfde weg terug te stappen ...
Is je track op het GPS scherm verschenen, zoom dan nog in tot het gewenste detailniveau en begin te stappen. De GPS toont waar je bent op de kaart, en als je de track goed inbracht, dan zie je ook de track en waar je je bevindt op die track. De GPS toont in welke richting je verder moet, eventueel zelfs met biepjes bij een richtingverandering. Bevestig de GPS ergens boven op je rugzak ... als je een biep hoort kijk je uit voor de GR tekens en voor de rest kun je er redelijk onbekommerd bij lopen. Of hang hem aan je nek en kijk naar de aanduidingen ... Je hebt nu naast de topogids nog een bijkomende begeleider.